Quy mô xây dựng của Nhà hát Lớn Hà Nội

 

Cuối thế kỷ XIX, chính quyền thành phố Hà Nội quyết định xây dựng một nhà hát mới nhằm thay thế công trình tạm thời vốn có phòng khán giả chật hẹp và không còn đáp ứng nhu cầu sử dụng.

Năm 1899, một cuộc thi thiết kế được tổ chức với nhiều phương án được trình bày. Phương án của kiến trúc sư Knosp giành giải nhất, tuy nhiên sau khi xem xét, hội đồng chuyên môn đã quyết định không lựa chọn phương án này để triển khai.

Sau đó, kiến trúc sư Harlay thuộc hệ thống công trình dân dụng của Sở Công chính được giao lập dự án sơ bộ. Bản thiết kế tỷ lệ 1/5000 được hoàn thành vào mùa hè năm 1900, đồng thời các cuộc khảo sát địa chất đầu tiên cũng được tiến hành. Dự án cùng bản dự toán kinh phí được trình lên Toàn quyền Paul Doumer để phê duyệt.

Trong suốt năm 1900, công việc thiết kế phần móng và chuẩn bị hồ sơ đấu thầu xây dựng được hoàn thiện. Sau phiên đấu thầu ngày 25 tháng 4 năm 1901, hai nhà thầu Charavy và Savelon tại Hà Nội trúng thầu. Công trình chính thức khởi công vào ngày 7 tháng 6 năm 1901 dưới sự chỉ đạo của Harlay với vai trò kiến trúc sư và thanh tra công trình dân dụng.

Nhà hát được xây dựng trên khu vực một ao vừa được san lấp ở cuối phố Paul Bert (nay là phố Tràng Tiền). Điều kiện nền đất yếu khiến phần móng trở thành hạng mục phức tạp và tốn kém nhất. Khoảng 35.000 cọc được đóng xuống nền đất trước khi đổ một lớp bê tông dày 0,9 m, gia cường tại các vị trí chịu lực quan trọng để tạo nên nền móng vững chắc cho toàn bộ công trình.

Quy mô xây dựng của Nhà hát Lớn Hà Nội được xem là độc nhất ở Viễn Đông vào thời điểm đó. Công trình sử dụng khoảng 12.000 m³ khối xây với hơn 12 triệu viên gạch cùng khoảng 570 tấn gang và sắt. Tường được xây bằng gạch; phần chân tường sử dụng vữa xi măng, các phần còn lại dùng vữa vôi. Móng được xây bằng đá hộc địa phương, trong khi khu vực sân khấu được lót gạch chịu lửa nhằm hạn chế nguy cơ hỏa hoạn.

Phần lớn vật liệu xây dựng đều được khai thác tại địa phương, từ gạch, vôi, xi măng, gỗ, gốm nung, men cho đến đá cẩm thạch. Riêng các cấu kiện sắt rèn được gia công tại chỗ, còn mái lợp bằng đá phiến kết hợp họa tiết kẽm mạ vàng tạo nên hiệu quả trang trí nổi bật. Giàn giáo phục vụ thi công hầu như được làm hoàn toàn bằng tre.

Đáng chú ý, trong suốt quá trình xây dựng với khoảng 300 công nhân làm việc mỗi ngày, công trình không ghi nhận tai nạn chết người hay tai nạn nghiêm trọng nào.

Kiến trúc Nhà hát Lớn được chăm chút cả về kết cấu lẫn mỹ thuật. Mặt ngoài công trình được trang trí bằng phù điêu cùng các họa tiết dây leo bằng gốm men. Hệ thống cột ở tiền sảnh được thiết kế đồng bộ, tạo nên vẻ bề thế và cân đối cho toàn bộ mặt đứng.

Mặt tiền nhà hát có năm lối vào lớn dành cho khán giả, dẫn tới tầng trệt, sảnh tầng trên và loggia phía trước khán phòng. Hai khối tiền sảnh hai bên được bố trí các cổng dành cho xe ngựa ra vào, giúp hành khách xuống xe ngay trước sảnh chính mà không bị ảnh hưởng bởi thời tiết.

Ngay từ khi hoàn thành, Nhà hát Lớn Hà Nội đã được quy hoạch là điểm nhấn của một khu vực kiến trúc đồng bộ. Công trình nằm ở trung tâm một khu đất hình chữ nhật rộng lớn, bao quanh bởi các khu vườn và chỉ được phép xây dựng những công trình có kiến trúc hài hòa với nhà hát. Điều này góp phần tạo nên một không gian đô thị trang trọng, xứng đáng với vị thế của công trình văn hóa quy mô và hiện đại bậc nhất Viễn Đông đầu thế kỷ XX.