Nhân vụ "lùm xùm" gian lận thi cử vừa qua, xin phép nhắc lại câu chuyện ngày xưa về Cao Bá Quát và các quan nhà Nguyễn. Một trong những thành tựu lớn nhất của nhà Nguyễn là quan chế, chế độ cai trị.
Trước hết, có thể kể đến luật Hồi tỵ của nhà Nguyễn (đặc biệt phát triển thời Minh Mạng). Luật Hồi tỵ quy định những người thân quan chức (anh em, cha con, thầy trò, đồng môn, đồng hương …), thì không được làm quan cùng một chỗ. Cũng như cấm quan chức lấy vợ ở địa phương mình trấn nhậm. Nếu ai gặp những trường hợp nói trên thì phải tâu báo lên triều đình, để bố trí chuyển đi trấn nhậm nơi khác.
Tiếp theo, một điều đáng nói nữa trong quan chế nhà Nguyễn, là chính sách tuyển chọn người tài (Meritocracy). Thời nhà Nguyễn chế độ tuyển chọn và bổ nhiệm quan chức rất chặt chẽ, minh bạch và nghiêm khắc. Có thể biết về điều này qua tác phẩm “Lều chõng” của Ngô Tất Tố hay câu chuyện về viêc Cao Bá Quát tham gia chấm thi.









