Khi tôi là sinh viên Ngữ Văn Trường ĐHSP Việt Bắc, thầy Phạm Luận - một nhà giáo, nhà nghiên cứu uyên bác về văn học Việt Nam - dạy rằng: Khi phân tích và đánh giá một tác phẩm văn học, nhất định phải đặt trong bối cảnh nó ra đời.
(Lời thầy dạy giúp tôi áp dụng cả trong c/s, khi đánh giá một vấn đề, 1 câu chuyện, một vụ việc, tôi đều tìm hiểu bối cảnh để có cái nhìn khách quan).
Khi MXH đưa 1 tus chê bài thơ “Tiếng hạt nảy mầm” trong SGK lớp 5: "Ôi giời ơi, cứu tôi. Thơ thế này cũng đưa vào sách giáo khoa cho học sinh là sao?" và rất đông “người dạy học” (trường hợp này tôi không dùng từ NHÀ GIÁO) phê phán, chê bai, thậm chí cả mạt sát nhà thơ, người biên soạn, tôi cũng đọc xem.
Tuy nhiên, tôi thấy ý kiến chê là k chính xác, vì bài thơ không quá xuất sắc nhưng không đáng phê, thậm chí, tôi còn thấy bài thơ dùng từ rất chọn lọc (như từ “ánh ỏi”, hay “sâu vợi”, “ran vách đá” vì nó không nhàm, chứng tỏ tác giả rất chăm chút từ ngữ); tư duy, ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với trẻ tiểu học.
Nhưng nghĩ việc cảm thụ thơ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là cảm xúc cá nhân, nên tôi k lên tiếng.
Nhưng sáng nay, khi biết bài thơ làm về lớp học khiếm thính, thì tôi giật mình về sự hiểu biết lẫn cảm thụ thơ của một bộ phận không nhỏ “người dạy học” ấy.
Chết thật! Dạy học mà không biết bài thơ ấy ra đời trong hoàn cảnh nào và nói về cái gì, thì giảng sao được? Hiểu biết hạn hẹp ấy, cảm xúc hời hợt ấy sẽ không thể truyền thụ nổi những giá trị văn học cho trẻ? Trái lại, còn “giết chết” các tác phẩm văn chương, như với “Tiếng hạt nảy mầm”.
Hồi sinh viên, cô giáo dạy văn học Nga của tôi là cô Vượng, khi giảng về c/đ của đại văn hào Lép Tônxtôi, đến đoạn đám tang của ông, cô khóc và nhiều sinh viên cũng khóc. Là bởi, cô đã hiểu thấu con người, tác phẩm và giá trị các sáng tác của ông, để truyền cảm xúc ấy sang trái tim học trò.
Nhưng, với cách mà nhiều “người dạy học” hiểu về bài thơ “Tiếng hạt nảy mầm” và phê phán thì tôi nghĩ, họ không đủ kiến thức, hiểu biết và phông văn hoá cần thiết để thấu cảm và sẻ chia các tác phẩm văn học. Đó là bi kịch của một hay nhiều thế hệ học trò?
Định viết sâu, nhưng thấy bài của Mai Thanh Hải viết rất trúng ý mình, nên mang về để mọi người đọc.
Thanh Hằng
"ÁNH ỎI" LÀ GÌ?
(Nhà báo Mai Thanh Hải)
Hôm nay, lao xao chuyện chê bai xỉa xói bài thơ "Tiếng hạt nảy mầm" in trong sách Tiếng Việt lớp 5 bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống. Nhiều người hỏi quá, đành trả lời:
